W trakcie badań na Wschodzie poszukiwałem technik rozciągających oraz tych angażujących pracę z oddechem i energią, które podobnie jak w jodze stanowią podstawę w transformacji ciała i umysłu.  Techniki jogiczne używane w masażach orientalnych to przede wszystkim praca z napięciami, kumulującymi się na poziomie fizycznym, emocjonalnym i umysłowym. Sprawiają, że masaże stają się bardziej dynamiczne, przeprowadza się je w kilku pozycjach i płynnych przejściach.

Bierny udział masowanego w takiej sesji "jogi" ułatwia możliwość wglądu, samoanalizy i kontemplacji ruchu i oddechu. Moje podróże zabrały mnie w północne rejony Tajlandii i do południowych Indii. Zacznijmy jednak od starożytności, z której cała ta opowieść wyrasta.
Bezsprzecznie starożytność tej narracji związana jest z matką wszystkich nauk medycznych – ajurwedą, która za pośrednictwem doktora Jivaka Kumara Bhaccha, „króla lekarzy”, rozprzestrzeniła z Indii m.in. do Tybetu i starożytnego Syjamu. Według dawnej indyjskiej legendy był uczniem słynnego lekarza Atreya Acharya, oraz osobistym lekarzem samego historycznego Buddy Sakjamuniego i jego wspólnoty. Leczył księciów i królów Indii, w tym króla Bambisarę. Wraz z rozprzestrzenienianiem nauk Buddy medycyna indyjska dotarła do wielu krajów środkowej i południowo-wschodniej Azji, mieszając się z tradycjami lokalnymi. We współczesnej Tajlandii Jivaka jest „świętym patronem” tradycyjnej medycyny. Wielu tajskich uzdrowicieli i lekarzy uważa go za twórcę ziołolecznictwa, terapeutycznego masażu i innych uzdrawiających praktyk. Zajmuje ważne miejsce w tajskiej kosmologii, którego obecność może być przywołana przez uzdrowicieli do wyganiania chorób. W Chinach Jivaka jest znany jako Qipo lub Qiyu . Legenda mówi, że urodził się z igłami akupuntury w swych dłoniach i wprowadził wiele chińskich medycznych procedur diagnostycznych, który zajmuje poważne miejsce w licznych tekstach medycznych i tradycyjnej medycynie chińskiej. Z końcem I milenium Jivaka był czczony wzdłuż Jedwabnego Szlaku. W Tybecie jego nauki legły u podstaw medycyny, utożsamijąc go z Buddą Medycyny wraz z innymi ważnymi uzdrawiającymi bóstwami buddyjskimi i hinduskimi. Znany do dziś jako Sangdzie Son-Nu w Tybecie. W samych Indiach do dziś uznawany jest jako jedną z czołowych klasyków Ajurwedy, razem z Charaką, Sushruthą.

O ile wielu z was może kojarzyć masaż tajski z technikami jogicznymi, to wątek jogiczny w masażach ajurwedyjskich jest pewnym zaskoczeniem. Dynamiczne masaże stosujące techniki kręgarskie, rozciągające i akupresuryczne w Indiach to domena terapii związanych z tradycyjnymi sztukami walki, czy klasycznym tańcem. Współcześnie medyczne zastosowanie metodologii jogicznej w ćwiczeniach biernych dało również okazję do wzbogacenia tego obszaru. Jeszcze przed 50 laty techniki rozciągające w masażu ajurwedyjskim były powszechne również w rodzinach. Dziś wobec indywidualnej praktyki jogi i klasycznego podejścia zabiegowego w klinikach ajurwedyjskich uszczupliły popularny wizerunek masażu ajurwedyjskiego.

Zarówno w jodze jak i ajurwedzie wykorzystuje się wiele dostępnych środków aby przynieść większą równowagę w ciele i umyśle. Przyjmowanie ziół doustnie i zewnętrznie w postaci nakładania leczniczych ziołowych olejów i pudrów przede wszystkim ma przywrócić równowagę trzem doszom- humorom, podstawowej koncepcji psychofizycznej ajurwedy. Z drugiej strony do przywracania równowagi w systemie energetycznym – nadi – stosuje się techniki oddechowe, rozciągające i akupresuryczne, czy akupunturę. Taki bagaż wiedzy czyni wschodnią pracę z ciałem niezwykle efektywną i skuteczną.

Jedną z głównych technik jogicznych o uzdrawiającym znaczeniu jest – nadi shodana – oczyszczanie kanałów energetycznych, czy układu nerwowego. Poprzez oczyszczenie i otwarcia ciała wykonując pozycje jogiczne – asany, mobilizujemy cały aparat ruchu, wzmacniając i otwierając ciało, stwarzając warunki na skuteczną pracę na poziomie energetycznym za pomocą oddechu. W praktykach biernych w przeciwieństwie do indywidulnej praktyki jogi – wykorzystuje się techniki akupresuryczne, akupunkturę, ziołolecznictwo do zrównoważenia ciała i otwarcia na praktyki wewnętrzne – oddechowe. Równoważąc ciało za pomocą leczniczych ajurwedyjskich olei, pudrów ziołowych, stempli ziołowych, technik olejowych w masażu czy akupresurycznych w masażu suchym – równoważymy elementy ciała, stymulujemy organizm i regenerujemy utracone siły. Otwierając ciało za pomocą technik rozciągających - mobilizujemy i otwieramy stawy, powięzi, stymulując organy wewnętrzne. Wszystko po to, aby umożliwić pranie, energii życiowej swobodne poruszanie się, oczyszczanie i wzmacnianie naszego ciała i umysłu.

Wszystkie zabiegi mają na celu przywrócenie równowagi i zregenerowaniu sił w naszym ciele i umyśle. Abyśmy mogli spełnić ten podstawowy warunek dalszego rozwoju. Współcześnie wielu mistrzów, nauczycieli i samych praktykujących różne systemy duchowego rozwoju wykorzystuje te środki, aby móc skutecznie wykorzystywać zaawansowane techniki pracy wewnętrznej – w  tym przede wszystkim medytacji i zdolności przebywania w naturalnym stanie umysłu. Dla większości osób zabiegi te mają na celu poprawę zdrowia, przywrócenie wewnętrznej równowagi emocjonalnej, rozjaśnienia zmysłów, w tym zdolności koncentracji oraz usprawnienie naszego aparatu ruchu, abyśmy mogli się cieszyć dobrym samopoczuciem i wewnętrzną radością.

Choć tradycja ajurwedyjska i jogiczna są traktowane jako siostrzane nauki, to w zabiegach i masażach oferowanych przez liczne salony spa i masażu, funkcjonują one jako odrębne systemy. Połączenie wszystkich tych elementów, dostosowanych do potrzeb danej osoby – sprawi, że taka forma pracy z ciałem staje się o wiele bardziej trafna i skuteczna. Ajurwedyjskie zabiegi mają charakter leczniczy, o czym nierzadko zapomina się na komercyjnym podejściu salonów spa i masażu. Przykładem mogą być popularne zabiegi abhyanga. Są przeznaczone przede wszystkim dla równoważenia doszy – vata, zasady ruchu, czy humoru wiatru inaczej. Jeżeli w salonie spa osoba otyła, z przewagą kapha, czy zasady wody wybiera taki masaż, ponieważ te właśnie osoby uwielbiają się oddanie się takim luksusom – to powinniśmy uświadomić sobie, że jest to nieodpowiedni zabieg, który przyniesie więcej dysharmonii i pogłębii zachwianą już dysharmonię humoralną, co w konsekwencji może doprowadzić do stanów depresyjnych, ciężkości, sztywności, lenistwa, zaflegmienia, osłabienia procesów metabolicznych.  Nie dysponując wystarczającą wiedzą na temat jak zabiegi oddziaływują na naszą konstytucję psychofizyczną, możemy osiągnąć skutek przeciwny do zamierzonego. Praktyka ajurwedyjska w Polsce nadal jest w powijakach i na bardzo niskim poziomie.

Jak to ogarnąć – skoro każda z tych metod może być oddzielną nauką? Obserwując wiele różnych zabiegów i masaży na Wschodzie możemy wyodrębnić 2 typy masażu – suchy, związany z tradycją tajską, chińską, japońską i olejowy – ajurwedyjski związany głównie z tradycją indyjską i tybetańską. Osobiście jestem zwolennikiem rozwijania się w jednej wybranej tradycji. Poznane techniki wykorzystuję wymiennie w dwóch typach masażu – tajskim masażu jogicznym i ajurwedyjskim masażu jogicznym, czy kalaryjskim, gdyż są bliskie indyjskiej tradycji ajurwedy i jogi, bazujące na pracy z indyjskim systemem linii energetycznych, systemem akupresury marma, oraz indyjskim ziołolecznictwem. Systemy te są pokrewne z praktykami jogi, medytacji, sztuk walki kalaripayatt, zapasów czy innych form ruchów, wywodzących się z tej samej tradycji. Warto przypomnieć, że masaż czy jakakolwiek forma zabiegowa wykorzystywana do transformacji, leczenia, czy przywrócenia równowagi jest skutecznia wyłącznie w połączeniu z odpowiednim trybem życia, formą aktywności fizycznej, relaksacji, diety. A w tym przypadku głównie połączenia z dietą i wskazaniami ajurwedyjskimi oraz praktyką jogi, medytacji itp.
 

JOGA
Według ajurwedy praktyka jogi – duchowej nauki życia – jest bardzo ważnym, naturalnym, ochronnym sposobem zapewnienia dobrego zdrowia. W Indiach przed rozpoczęciem praktyki jogi poznaje się ajurwedę, ponieważ ajurweda jest nauką dotyczącą ciała, a tylko wtedy, gdy ciało staje się do tego zdolne, człowiek uważany jest za gotowego do praktyki jogi. W Indiach jednak granice między obiema naukami zacierają się w praktyce, przenikają się wzajemnie, często są wyssane z mlekiem matki i wychowaniem w rodzinie. To jak nasze babcinne sposoby na różne dolegliwości, są częścią naszego wychowania. Joga jest doskonałym sposobem do utrzymania zdrowia, szczęścia i długowieczności. Praktyka jogi prowadzi do naturalnego stanu spokoju, wyciszenia, równowagi. Ma charakter prewencyjny i leczniczy. Metodologiczne wykonywanie asan i pranajamy wprowadza naturalny porządek i równowagę do gospodarki hormonalnej, systemu nerwowego i procesów przemiany materii, poprawiając edokrynalny metabolizm, co stanowi znakomitą obronę przed wszechogarniającym stresem i wpływem cywilizacyjnm. Praktyki jogiczne wykorzystywane są do terapii – yoga chikitsa – wykorzystujące odpowiednie pozycje do konkretnych chorób czy dolegliwości. W ten sposób leczy się skutecznie choroby związane ze stresem – nadciśnienie, cukrzycę, astmę, otyłość. Joga jest drogą do duchowej przemiany, ajurweda zaś drogą codzienną, nauką o życiu codziennym. Praktyka jogi, obejmująca pozycje, oddech i odpowiednią dyscyplinę – otwiera i wprawia w ruch energie, które zostały skumulowane i zatrzymane w ośrodkach energetycznych –marma, związanych z poszczególnymi organami, systemami zmysłami, kanałami nadi i czakrami. Gdy pozostają tam bezwładnie w zastoju stają się przyczyną różnych schorzeń. W procesie transformacji praktykujący jogę mogą przez pewien czas odczuwać dolegliwości fizyczne i psychiczne, ponieważ w procesie oczyszczania ciała, umysłu i świadomości wyzwalają się toksyny powodujące choroby. Wtedy z pomocą przychodzi ajurweda zanim praktyka się nie ugruntuje. Cierpienie jest częścią naszego życia i dopóki chodzimy po tym świecie jesteśmy skazani na nasze niedoskonałości, które możemy korygować za pomocą zabiegów wspierających takich jak masaż i medycyna naturalna. Dotyk jest jedną z najstarszych metod leczenia. Dysponując odpowiednim zakresem technik możemy wspierać procesy transformacyjne jak i przywracające zdrowie.